बसाँइ सर्दै गैंडा, ३० वर्ष ९२ सारिए

    6462   

सरकारको प्राथमिकतामा गैंडा स्थानान्तरण

विश्वमै दुर्लभ एकसिंगे गैंडाको मुख्य केन्द्र चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जबाट ३० वर्षको अवधिमा ९२ गैंडा मुलुकका विभिन्न निकुञ्जमा स्थानान्तरण गरिएको छ ।

अहिले सम्म चितवन निकुञ्जबाट ९२ वटा गैंडा स्थानान्तरण भएका छन् । चितवनबाट बर्दिया निकुञ्जमा ८८ वटा गैंडा स्थानान्तरण गरिएको छ भने शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जमा ८ वटा स्थानान्तरण भएको छ । सरकारले यो महिनामा चितवनबाट फेरी ५ वटा गैंडा सूदूरपश्चिमको शुक्लाफाँटा निकुञ्जमा सार्ने तयारी गरिरहेको छ । गत वर्ष ५ वटा गैंडा स्थानान्तरण गरेको राष्टिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागले यही महिनामा शुक्लाफाँटा निकुञ्जमा ५ गैँडा सार्दैछ ।

एसियामानै भारतको काजिरंगा नेशनल पार्कपछि चितवन निकुञ्जमा सबैभन्दा बढी एकसिंगे गैंडा रहेका छन् । बर्दिया र शुक्लाफाँटालाई एकसिंगे गैंडाको ‘दोस्रो केन्द्र’ बनाउने भन्दै दाताहरुको आर्थिक र प्राविधिक सहयोगमा वन मन्त्रालयले गत वर्षदेखि गैंडा स्थानान्तरणलाई प्राथमिकता दिँदै आइरहेको छ । राष्ट्रिय निकुञ्ज विभागका पूर्व महानिर्देशक तथा वन्यजन्तु विज्ञ श्याम बजिमयका अनुसार पहिला गैंडाको भएको तर पछिल्लो समयमा वंश विनास भएका ठाँउमा गैँडा स्थानान्तरण गरिन्छ । उनले भने ‘गैँडा स्थानान्तरणले गैंडाको संख्या बढाउन मद्दत गर्छ ।’

विभिन्न ठाउंमा गैंडा स्थानान्तरण गर्दा भविष्यमा निम्तिन सक्ने कुनै महामारी वा प्राकृतिक विपत्तिबाट हुनसक्ने वन्यजन्तुको विनाशबाट गैंडा जोगिने विज्ञहरुको बताउँछन् । उस्तै वासस्थान, हावापानी र घाँसेमैदान भएको निकुञ्जमा गैंडा रमाउन सक्ने विशेषज्ञको भनाई छ । विभिन्न समयमा गरिएको अध्ययन अनुसार गैंडाले खोला छेउछाउको जंगल र घाँसे मैदान अत्याधिक रुचाउछ ।

स्थानान्तरण गरिएको गैंडा
बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जमा

सन् १९८६ – १३ वटा
१९९१ – २५ वटा
१९९९ – ४ वटा
२००० – १६ वटा
२००१ – ५ वटा
२००२ – १० वटा
२००३ – १० वटा
२०१६ – ५ वटा
शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुन्जमा

सन् २००१ मा ४ वटा

पछिल्लो तथ्यांक अनुसार नेपालमा पर्सा वन्यजन्तुमा आरक्ष र वरीपरीका वन क्षेत्रमा ३ वटा, चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज र वरिपरिका वन क्षेत्रमा ६०५ वटा, बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज र वरिपरिको वन क्षेत्रमा २९ वटा र शुक्लाफाटा निकुञ्जमा ४ वटा गैँडा रहेका छन् । हाल नेपालमा ६ सय ४५ वटा गैंडा छन् । ६ सय ४५ गैंडा मध्ये १ सय ७८ वटा भाले, २ सय ३७ पोथी छन् भने भाले र पोथि नछुट्टिएका ६० अर्धवयस्क र १ सय २३ बच्चा गैंडा रहेका छन् ।

सन् १९६०को दशकमा घना वन जंगल वासस्थान हुँदा गैंडाको अधिकतम संख्या राप्ती नदी र टिकौलीको जंगल क्षेत्रमा रहेको थियो । त्यतिबेला उक्त क्षेत्रलाई केन्द्र मानी नेपालमा वन्यजन्तु संरक्षणको पहिलो पहल गरिएको थियो ।

नेपालमा सन १९८६ देखी गैंडा स्थानान्तरण थालिएको हो । त्यसपछि सरकारले एकसिंगे गैंडा स्थानान्तरणलाइ रोकेको थियो । सरकारले फेरी एकसिंगे गैंडा स्थानान्तरण कार्यलाई प्राथमिकता दिएको हो ।

नेपालको एक सिंगे गैंडा लोप हुने सर्वाधिक खतरामा रहेको एक सय प्रजातिको बन्यजन्तुको सूचिबाट हटेको छ । लन्डनको जुलोजिकल सोसाइटी र आइयुसिएनले सार्वजनिक गरेको लोप हुने खतरामा रहेका बन्यजन्तुको सूचिमा इन्डोनेसियामा पाइने गैंडा परेका छन् ।

एकसिंगे गैंडाका लागि नेपाल उपयुक्त मानिएपनि जलवायु परिवर्तनको असरले गैँडा संरक्षणमा चुनौती थपिएको विज्ञहरु ब्ताउँछन् । विश्वमै नेपाल र भारतमा मात्र पाइने एकसिङे गैँडाको संख्या नेपालमा पछिल्ला वर्षमा वृद्धि हुँदै आएको छ । राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागका अनुसार सन् २०११ मा गरिएको गणनामा ५ सय ३४ रेकर्ड गरिएको थियो भने सन् २०१५ मा आइपुग्दा गैडाको संख्यामा बृद्धी भई ६ सय ४५ पुगेको छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस

sidebar1
sidebar2
sidebar3
sidebar4
sidebar5
sidebar6
sidebar6
web
analytics